Burada haqqında danışılanlar, Müsəlmanlarla hər hansı bir razılaşması olmayan və onlara qarşı döyüşçü mövqesindəki kafirlərdir. Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm) çox əziyyət verən kəslərə sui-qəsd təşkil edildiyinə dair rəvayətlər var. Allahu Təala belə buyurur:

"Müşrikləri harada görsəniz öldürün, tutun, muhasara edin və onlar üçün hər yerdə tələ qurun" (9 Tövbə/5) Kurtubi (rahimuhullah) belə deyir: "Onlar üçün hər yerdə tələ qurun" ifadəsi, dəvəti çatdırmadan əvvəl onlara sui-qəsd hazırlanmanın caiz olduğunu göstərir." Kurtubinin, "dəvəti çatdırmadan əvvəl" sözü, daha əvvəl dəvətin çatdırıldığı kəslər ilə əlaqədardır. "Onlar üçün hər yerdə tələ qurun" ifadəsi, düşmən üçün tələ qurmanın, onları izləmənin və haqqlarında xəbər toplamanın caiz olduğunu göstərir.

Bunun sünnədən dəlili isə, Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm), Kab bin Əşrəf və Əbi Rəfi Əbil-Hukaykın öldürülməsini əmr etməsidir. Bunların hər ikisi də Yəhudilərdən idi.

Kab bin Əşrəf, müşrikləri Müsəlmanlara qarşı kıskırtır, şeirləriylə Rəsulullahı (sallallahu əleyhi və səlləm) təhqir edir və Müsəlmanların qadın və qızlarına dil uzadırdı. Buxari və Müslim, ona sui-qəsd olunma hadisəsini rəvayət edir. Buxari, Cabirdən (radıyallahu ənh) belə rəvayət edir: "Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) bir gün, "Kab bin Əşrəfin öhdəsindən kim gələr? Çünki bu adam, Allah və Rəsulunu incidir!" buyurdu. Məhəmməd bin Məsləmə (radıyallahu ənh) atılaraq: "Onu öldürməyimi istəyirsənmi?" dedi. Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm): "Bəli" deyincə Məhəmməd min Məsləmə: "Haqqınızda mənfi şeylər söyləməmə də icazə verirsənmi?" dedi. Bunun üzərinə Allah Rəsulu (sallallahu əleyhi və səlləm): "Söylə" deyə cavab verdi..."  Hədisdə izah edildiyinə görə Məhəmməd bin Məsləmə və yoldaşları, Kab bin Əşrəfə yalan danışaraq Rəsulullahdan (sallallahu əleyhi və səlləm) narahat olduqlarını bildirmiş və bu şəkildə onu hiylə edərək öldürmüşlər. Kab bin Eşref,  möhkəm bir qala içində öldürüldü.

İbni Həcər belə deyir: "İkrimadan mürsəl olaraq edilən rəvayətə görə yəhudilər, Kab bin Əşrəfin öldürülməsindən çaşqınlığa düşdülər və Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm) gələrək, "Böyüyümüz sui-qəsd ilə öldürüldü" dedilər. Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm), Kabın etdiklərini, müşrikləri necə kıskırtdığını və Müsəlmanların yoldaşlarına necə dil uzatdığını onlara izah etdi. İbni Sad, yəhudilərin qorxduqlarını və bir şey deməyə cəsarət edə bilmədiklərini bildirir."

İbni Həcər belə davam edir: "Bu, əvvəl dəvətin çatmış olduğu kəslərin, yenidən dəvət edilmədən öldürülmələrinin caiz olduğunu göstərir. Həmçinin döyüşdə adamın ehtiyac duyduğu sözləri, həqiqətini nəzərdə tutmadan söz oyunu yoluyla söyləməsinin caiz olduğunu göstərər."  Buxari, bu hədisi "Kitabu'l-Cihad" hissəsinin "Döyüşdə Yalan danışma" babı ilə "Düşmənə Sui-qəsd hazırlama" babında rəvayət etmişdir.

Kim, Allaha və Rəsuluna qarşı döyüşən kafirləri sui-qəsd ilə öldürmənin xəyanət olduğunu və ya İslamın bunu qadağan etdiyini söyləsə, Kitab və Sünnəni yalanlamış və sapmış olar. Nəvavi (rahimuhullah) belə deyir: "Qazı Iyad deyir ki: Heç bir kimsə onu öldürmənin xainlik olduğunu söyləyə bilməz. Əli bin Əbi Talibin (radıyallahu ənh) olduğu bir yerdə adamın biri bunun xainlik olduğunu söyləmiş, bunun üzərinə Əli (radıyallahu ənh) bu adamın dərhal boyunun vurulmasını əmr etmiş və öldürtmüşdür." 

Kurtubi (rahimuhullah), bu ikinci hekayəyə, "Küfrün öndərlərinə qarşı döyüşün" (9 Tövbə/12) ayəsinin təfsirində işarə etmişdir. Yenə İbni Teymiyə də (rahimuhullah) "əs-Sarimu'l-Meslul al Şatimi'r-Rasul" adlı kitabında bu hekayə üzərində dayanmış və Müaviyə ilə Məhəmməd bin Məsləmə arasında meydana gələn bir hekayəni də köçürmüşdür.

İbnu Əbil-Hukayk da Heybər yəhudilərindən və Hicaz tacirlərindən idi. Məkkəyə getmiş və Məkkəliləri Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm) qarşı kıskırtmışdı. Onlar da ordu hazırlamış və Xəndək Döyüşü baş vermişdi. Döyüş atəşini alovlandıran şəxsən bu insanın özü idi. Buxari, Bəra bin Azıbdan belə rəvayət edir: "Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm), yəhudi Əbu Rəfini öldürmək üçün ənsardan bəzi adamları göndərdi, başlarına da Abdullah bin Atiki vəzifələndirdi. Əbu Rəfi, Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm) əziyyət verir və ona qarşı düşmənləri kıssırdırdı. Əbu Rəfi, Hicaz torpağında bir qalanın içində olurdu."  Buxari, yenə Bəra bin Azıbdan belə rəvayət edir: "Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm), Əbu Rəfi üçün bir qrup göndərdi. Gecə, bu qrupdan olan Abdullah bin Atik, Əbu Rəfinin evinə girdi və onu yuxudaykən öldürdü." 

Abdullah bin Atik, Əbu Rəfini öldürmək üçün bir sıra hiylələrə müraciət etmişdir. Hiylə ilə qalaya girmiş, sonra yəhudilərin qala qapılarını yoldaşları çöldən kilidləmiş, daha sonra Əbu Rəfiyə getmiş və girdiyi hər qapını arxasından kilidləmişdir. Bununla birlikdə tanınmaması üçün səsini də dəyişdirmişdir. İbni Həcər (rahimehullah) belə deyər: "Bu hədisdən bunları anlayırıq: dəvət çatdığı halda küfrdə israr edən müşrikləri və əli, dili və ya malı ilə Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) əleyhinə müşriklərə kömək edənləri sui-qəsd ilə öldürmək caizdir. Həmçinin düşmənə qarşı cəsusluq etmək, onlara qəflətən hücum etmək, müşriklərə qarşı döyüşdə şiddətə əl atmaq, məsləhət üçün həqiqətdən uzaq şeylər danışmaq və az sayda müsəlmanların çox saydakı müşriklərə hücum etməsi caizdir." 

Buxari, bu hədisi "Yuxuda olan müşriki öldürmə" babında rəvayət etmişdir. Əbdürrəhman ət-Dusəri (rahimuhullah), "Yalnız sənə ibadət edər və yalnız səndən kömək diləyərik" (1 Fatihə/4) ayəsinin təfsirində, ubudiyətin(qul olmanın) mərtəbələrinin şərhi babından bu mövzu ilə əlaqədar olaraq belə deyir: "Əldən gəldiyi qədər qüvvət hazırlamaq dinin gərəklərindən və onu yerinə yetirmənin əsaslarındandır. Allahu Təalaya həqiqətən ibadət edən adam, bu məsələdə zəiflik göstərməz. Bunu təxirə salmaq bir tərəfə, gecikdirilməsi belə caiz deyil. Allahu Təala yolunda cihada qərar verən və Allahu Təalaya qarşı səmimi qulluq içərisində olan bir insan inkar və dinsizliyə çağıran, Allahın vəhyini qaralayan, qələmini və ya buna bənzər digər təbliğat vasitələrini hanif dinə qarşı istifadə edən küfr öndərlərinə sui-qəsd təşkil edə bilər. Çünki bunlar Allaha və Rəsuluna (sallallahu əleyhi və səlləm) əziyyət edən kafirlərdir. Dünyanın hər yerində xüsusi və ya ümumiyyətlə müsəlmanların bu cür kəsləri yaşatması caiz deyil. Çünki bunlar Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) öldürülməsini söylədiyi İbni Əbil-Hukayk və başqalarından daha zərərlidirlər. Onların yolundan gedənləri bu zamanda ortadan qaldırmamaq, Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) vəsiyyətini yerinə yetirməmək, Allahu Təalaya qulluğu açıqca pozmaq və dini yıxmağa çalışan çəkiclərə rahat çalışması üçün alçaqca icazə vermək olar. Belə bir şeyə göz yummaq, ancaq Allahın dini üçün hamiyet göstərməmək və Allah üçün bunlara buğz etməmək olaraq açıqlana bilər. Bu isə Allah və Rəsulunun sevgisi və bu ikisinin ucaldılması mövzusunda böyük bir əskiklikdir. Bu əskiklik, Allahu Təalaya edilən doğru bir qulluq ilə əsla uyğun gəlməz." 

İbni Ömərdən rəvayət edilən hədisdə belə keçir: "Döyüşlərdən birində öldürülmüş bir qadın tapıldı. Bunun üzərinə Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm), qadın və uşaqların öldürülməsini qadağan etdi." Digər bir rəvayətdə "qadağan etdi" ifadəsi yerinə "tənqid etdi" deyə keçməkdədir. 

Sab bin Cəssame hədisində belə keçər: "Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm), müşriklərin, gecə basqınlarında öldürülən uşaq və qadınları haqqında soruşuldu. Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm), "Onlar müşriklərdəndir" deyə cavab verdi. Başqa bir rəvayətdə isə belə keçməkdədir: "Rəsulullaha (sallallahu əleyhi və səlləm), atlı bir qrupun gecə düşmənə hücum etməsi əsnasında, müşriklərin uşaqlarından zərər çəkənlərin vəziyyəti ilə əlaqəli soruşuldu. Bunun üzərinə belə cavab verdi: "Onlar atalarındandır."  

Nəvavi (rahimuhullah) belə deyir: "Onlar atalarındandır", yəni bunda bir qorxu yoxdur. Çünki miras, nikah, qisas, diyetlər və başqa şeylərdə ataları üçün tətbiq olunan hökmlər onlar üçün də etibarlıdır. Məqsəd, bu işin zəruriyyət olmadan və qəsdən edilməməsi şərti ilə bir qorxusunun olmadığını ifadə etməkdir. Qadınların və uşaqların öldürülməsini qadağan edən yuxarıdakı hədisdən məqsəd isə, onların ayrı bir yerdə ikən öldürülmələrinin qadağanlığıdır. Amma gecə müşriklərin qadın və uşaqlarının da olduğu bir yerə əsgərlərin basqın etməsi halında qadın və uşaqların öldürülməsində bir qorxu olmaz. Bu, bizim, Malikin, Əbu Hənifənin və cumhurun fikiridir. Çünki gecə basqın edərkən qadın, kişi və uşaqlar bir-birindən seçilə bilməz. Hədisdə keçən, "Zərari" sözcüyü şəddəli və ya şəddəsiz deyilə bilər ki, bunun məğzi qadın və uşaqlardır. Bu hədis gecə basqını etmənin və  əvvəldən dəvətin çatmış olduğu kəslərə qarşı xəbər vermədən hücum etmənin caiz olduğunu göstərir. Həmdə dünyada kafirlərin uşaqlarının atalarının hökmünə tabe olduğunu da ifadə edir. Ancaq yetkinlik yaşından əvvəl ölmələri ilə əlaqədar olaraq üç fərqli görüş var."  
İbni Kudamə (rahimuhullah) belə deyir: "Kafirlərə gecə basqın etmək və xəbər vermədən öldürmək caizdir. Əhməd, gecə basqın etməkdə bir qorxu olmadığını söyləyər. Onsuz da Rumlara gecə basqın edilmədimi? Düşmənə gecə hücum etmənin məkruh olduğunu söyləyən kimsə bilmirik. Süfyan, Zuhri, Abdullah bin Abbas və Sab bin Cəssamə sənəd zənciri ilə Rəsulullahdan (sallallahu əleyhi və səlləm) belə köçürülər: "Müşriklərin evlərinə gecə basqın təşkil edirik, onların qadın və uşaqlarını əsir götürürük, bunda bir qorxu vardırmı?" deyə soruşuldu. Buna Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm): "Onlar da onlardandır" deyə cavab verdi. Bu hədisin sənədi həsəndir. Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) qadın və uşaqların öldürülməsini qadağan etməkdədir, deyə etiraz edilsə, bunun qəsdən onları öldürmənin qadağanlığıyla əlaqədar olduğunu söyləyərik. Əhməd, onların qəsdən öldürülməsinə qarşı çıxmaqdadır. Sabın (radıyallahu ənh) rəvayət etdiyi hədis qadınların öldürülməsinin nəhyindən sonrasınadək gəlməktədir. Çünki qadınların öldürülmələrinin nəhyi İbni Əbi Hukaykın öldürülməsi üçün adam göndərilməsi əsnasında olmuşdur. Hər iki rəvayəti uzlaşdırmaq da mümkündür. Qadağan edilən öldürmə, qəsdli öldürmədir, mübah olan öldürmə isə, qəsdsiz ediləndir."  
Sabın hədisini şərh edərkən İbni Həcər (rahimuhullah), bunun mənsuh ola biləcəyini bildirir. Çünki Əbu Davudun rəvayətində Zuhrinin sözündən bu hadisə əlavə olunmuş bir çoxluqdur. Rəvayətin sonunda "Süfyan deyr ki, Zuhri dedi ki, Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) qadın və uşaqların öldürülməsini qadağan etdi." İbni Həcər belə deyər: "Zuhri bu sözü ilə sanki Sab hədisinin mənsuh olduğuna işarə etməkdədir." Nə var ki, bu qadağan etmənin tarixi ilə əlaqədar rəvayət mövzusunda da ixtilaf var. Əbu Davudun rəvayətində Əbul-Hukaykın öldürülməsi üçün adam göndərildiyi dövrdə olduğu deyilərkən, İbni Hibbanın rəvayətində isə Huneyn günü olduğu ifadə edilməkdədir.

Əbu Bəkr əl-Həzmi, bu iki hədisi nəql etmiş və bir qrupun, ikinci hədisin birinci hədisi nəsh ettiyini, başqa bir qrupun birinci hədisin ikinci hədisi nəsh ettiyini və yenə üçüncü bir qrupun isə bu iki hədisi uzlaşdırmağa çalışdığını göstərir. Daha sonra isə bu iki hədisin uzlaşdırıldığı Şafininin fikirini nəql etmişdir. Şafi (rahimuhullah) belə deyir: "Sab hədisi, Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) son ümrəsi əsnasında olmuşdur. Əgər birinci ümrəsi əsnasında olmuşsa, bu dövrdə və ya daha əvvəlində İbnu Ebi'l-Hukayk öldürülmüşdü. Son ümrəsi əsnasında olmuşsa, bunun İbnu Ebi'l-Hukayk'ın öldürülməsi hadisəsindən sonra olduğu qətidir." Şafi (rahimuhullah), Rəsulullahın (sallallahu əleyhi və səlləm) qadın və uşaqları öldürməyi qadağan etdiyini bilirik, ancaq daha sonradan bunu sərbəst buraxdığını bilmirik, deməkdədir. Bizə görə qadın və uşaqların öldürülməsinin qadağanlığı, bu qadın və uşaqların, öldürülmələri əmr edilən düşmən kəslərdən ayırt edilə bilmələrinin mümkün olduğu yerlərdədir. "Onlar da onlardandır" sözü, bu qadın və uşaqların da həm can və həm də yurd baxımından toxunulmazlığa sahib olmadıqları mənasındadır. Bu səbəblə Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) gecə düşmənə basqın etməyi mübah etmişdir. Mustalıkoğullarına iki dəfə gecə basqını etmişdir. Rəsulullah (sallallahu əleyhi və səlləm) gecə basqını etməyi halal etmişsə, bu vəziyyətdə basqın əsnasında düşməndən qadın və uşaqların ələ keçərilməsinin halal olmasını da heç kim haram edə bilməz. Bu səbəblə bu qadın və uşaqların öldürülmələrindən ötəri günah qazanma, kəffarə, diyət və ya qisas kimi şeylər yoxdur. Çünki gecə basqını etmək mübah qılınmışdır. Onlar üçün İslam toxunulmazlığı da yoxdur. Ancaq onlar kişilərdən ayrı və seçilə bilər vəziyyətdədirlərsə, onları öldürmək doğru olmaz. Uşaqların öldürülməsinin qadağan edilməsi, öldürməyi tələb edəcək küfr işləri hələ etməmələri səbəbiylədir. Qadınların öldürülməsinin qadağan edilməsi isə, onların döyüşçü olmamalarından ötəridir. Həm uşaqlar və həm də qadınlar ələ keçərildikləri təqdirdə Allahın dininə dəstək olmağa namizəddirlər."  

Şafinin və daha əvvəl Nevevinin söylədiyinin xülasəsi budur: Öldürülməsi istənilən kafirlər ilə iç-içə olmaları halında qadın və uşaqların öldürülməsində bir qorxu yoxdur. Ancaq qəsdən, onları hədəf əldə etmək və öldürmək doğru deyil. Allahu Təala ən doğrusunu bilir.

MILLƏTİ-İBRAHİM (www.milleti-ibrahim.com)